|
Felix Mendelssohn-Bartholdy (1809-1847)
W 1839 r., w lipskim Gewandhaus, zaplanowano uroczyste wykonanie dramatu Victora Hugo Ruy Blas. Do napisania muzyki towarzyszącej przedstawieniu poproszono Mendelssohna, który był dyrektorem muzycznym orkiestry od 1835 r. Sztuka Victora Hugo rozgrywa się w XVII-wiecznej Hiszpanii, w czasie panowania Karola II. Tytułowy bohater jest służącym Don Sallusta, który wiedząc, że Blas skrycie darzy miłością królową, posyła go na dwór w przebraniu szlachcica. Próba zakpienia tym sposobem z władzy się nie udaje, ponieważ Blas bardzo dobrze radzi sobie na dworze, a jego zasługi zostają docenione nominacją na stanowisko premiera i podziwem ze strony królowej. Don Salluste zdradza jednak prawdziwą tożsamość swojego służącego, który decyduje się na samobójstwo. Przed śmiercią udaje mu się zabić swego pana – żeby zapobiec hańbie królowej. Mendelssohnowi sztuka nie podobała się, dlatego też niechętnie przystąpił do pracy. Najpierw napisał Romans – na chór żeński z akompaniamentem smyczków, który zyskał aprobatę organizatorów. Natomiast uwertura powstała zaledwie kilka dni przed spektaklem. Jednak kompozytor nie był zadowolony ze swojej pracy, dlatego też uwerturę opublikowano dopiero po śmierci Mendelssohna. Kompozycja nie zawiera elementów ilustracyjnych, czy charakteryzujących bohaterów sztuki, jedynie nastrojem nawiązuje do dramatycznego charakteru dzieła. Uwerturę zaczyna motyw o dostojnym, fanfarowym charakterze, wykonywany przez instrumenty dęte blaszane. Pojawia się on trzykrotnie, a przerywany jest smyczkowym motywem, stopniowo tworzącym główny temat uwertury. Temat ten, o energicznym, wzburzonym charakterze wprowadzony zostaje przez grupę smyczków. Po kolejnym pojawieniu się instrumentów blaszanych wprowadzony zostaje kontrastujący, liryczny temat drugi. W przetworzeniu przekształcany jest materiał wszystkich trzech tematów. Krótka repryza kończy się triumfalną kodą.
Felix Mendelssohn-Bartholdy (1809-1847)
Koncert skrzypcowy e-moll, komponowany przez Mendelssohna od 1838 do 1844 roku został napisany specjalnie dla przyjaciela kompozytora – Ferdinanda Davida. Długoletnia przyjaźń miedzy artystami zaczęła się w 1835 r., Mendelssohn miał wówczas 16 lat, a David o rok mniej. Kiedy Mendelssohn został dyrektorem muzycznym orkiestry Gewandhaus sprowadził swojego przyjaciela do zespołu, jako koncertmistrza. Prawykonanie koncertu odbyło się w Lipsku, 13 marca 1845 r. z Davidem jako solistą i Neilsem Gade, który poprowadził orkiestrę zamiast chorego Mendelssohna. Koncert skrzypcowy e-moll różni się znacznie od ówczesnych koncertów instrumentalnych. Niezwykły jest już początek części pierwszej (Allegro molto appassionato), gdzie zamiast orkiestrowej introdukcji prezentującej materiał tematu, na tle orkiestry pojawia się solowy pasaż, z którego wyłania się pierwszy temat. Drugi temat, o melancholijnym charakterze, wprowadzony przez flety i klarnety, zostaje podjęty przez solistę i dale przekształcany w przetworzeniu. Po wirtuozowskiej kadencji następuje repryza. Druga część (Andante) następuje bez przerwy i jest połączona z poprzedzającym ją Allegro długą nutą fagotu (co miało prawdopodobnie zapobiec klaskaniu między częściami utworu). Posiada ona charakter pieśni bez słów, z emocjonalną częścią środkową. Krótki motyw instrumentów dętych wiedzie prosto do Finału (Allegretto non troppo - Allegro molto vivace), w formie ronda. Temat główny posiada taneczny charakter i jest poddawany wirtuozowskim rozwinięciom i przekształceniom. Zestawiony jest on z drugim tematem, bardziej lirycznym, jednak melodycznie wywodzącym się z tematu pierwszego.
Ottorino Respighi (1879-1936)
Ottorino Respighi urodził się w Bolonii, studiował w Sankt Petersburgu (u M. Rimskiego-Korsakowa) i Berlinie (u Maxa Brucha), jednak miastem którym czuł się najbardziej związany był Rzym. Kompozytor w 1913 r. osiadł w wiecznym mieście i pozostał tam aż do śmierci. Rzym stanowił inspirację cyklu trzech poematów symfonicznych, z których pierwszym są Fontanny rzymskie. Prawykonanie Fontann odbyło się w Rzymie 11 marca 1917 r., pod batutą Antonio Guarnieriego, jednak nie zdobyło uznania publiczności. Dopiero drugie wykonanie dzieła, rok później w Mediolanie, pod dyrekcją Artura Toscaniniego odniosło wielki sukces, który utrzymuje się do dziś. Kompozycja poświęcona jest czterem fontannom Berniniego sportretowanym w różnych porach dnia – w najlepszym dla każdej z nich czasie. Respighi zaczyna od brzasku przy fontannie Valle Giulia. Pastoralny charakter, oddany za pomocą tematu w instrumentach dętych drewnianych, na tle migoczących smyczków obrazuje bydło udające się rankiem do wodopoju. Fanfary rogów prowadzą do fontanny Trytona – gdzie tryle i szybkie przebiegi orkiestry symbolizują ruchliwe i radosne trytony oraz wodne nimfy pluskające się w wodzie. Kolejną fontanną, odwiedzoną w południe, jest Di Trevi – najbardziej znana z rzymskich fontann. Uroczysty charakter tematu odzwierciedla tryumfalną podróż Neptuna, w rydwanie zaprzęgniętym w koniki morskie, w otoczeniu świty złożonej z syren i trytonów. Dzień kończy się śpiewem ptaków i brzmieniem dzwonów przy fontannie w Villa Medici. Sylwia Heinrich
Wykorzystanie zamieszczonych na stronie materiałów jest możliwe z zachowaniem praw autorskich.
|