|
Carlo Alessandro Landini (*1954)
Carlo Alessandro Landini urodził się w Mediolanie, w mieście tym rozpoczął również swoją muzyczną edukację. W 1978 ukończył wydział kompozycji, a rok później klasę fortepianu w mediolańskim Konserwatorium Muzycznym. Studia kompozytorskie kontynuował w Paryżu oraz uczestnicząc w klasach mistrzowskich takich kompozytorów, jak Györdy Ligeti, Iannis Xenakis czy Witold Lutosławski. W latach 1981-1983 był stypendystą Fundacji Fulbrighta. Z sukcesem uczestniczył w wielu konkursach kompozytorskich krajowych i zagranicznych, jest m.in. dwukrotnym laureatem konkursu im. K. Serockiego (w 2002 i 2004 r.). Landini zajmuje się również działalnością pedagogiczną, wykładał w wielu uczelniach Europy i Stanów Zjednoczonych Ameryki, jest również często wykładowcą na warsztatach nowej muzyki w Darmstadt, publikuje we Włoszech i Francji. O genezie swojego nowego utworu, Limen na 16 smyczków kompozytor powiedział: Łaciński termin limen oznacza próg, przejście, granicę, miejsce w którym następuje przejście z jednego obszaru do drugiego, które prowadzi z wewnątrz na zewnątrz lub odwrotnie. To, co zwykle określa się jako przechodzenie z jednego stanu materii do innego staje się „miejscem działania zachodzącego w czasie” czegoś między już a jeszcze nie (iam et non adhuc według eschatologii Oscara Cullmanna), punktem na horyzoncie nie do końca zrealizowanym. Przekroczenie progu jest osiągnięciem „odmiennego stanu świadomości”. Tego rodzaju wahania zmysłów zachodzą przy obserwowaniu figur niemożliwych, tworzonych przez takich mistrzów jak Murits Cornelis Escher i Victor Vasarely, twórców op-artu, którym kompozycja Limen jest dedykowana. „Próg” jest tym, co oddziela „normalną” percepcję figury muzycznej (takiej jak linia melodyczna, czy akord) od jej opozycji lub innej, odmiennej figury, nakładającej się na pierwszą z niech jak dyskretny cień, zjawa czy widmo. Moja kompozycja jest właśnie dedykowana cieniom czy duchom przedmiotów, tej subtelnej, nieuchwytnej esencji otulającej i przenikającej wszystkie zanurzone w niej rzeczy, zatopione w pewnego rodzaju trwaniu we mgle (odpowiednik „zakłócenia poznawczego” w psychologii, które utrudnia kartezjańskie clare et distincte percipere – jasne i wyraźne postrzeganie). W kompozycji Limen występuje dwoistość widzenia i słuchania materii dotykalnej, namacalnej, wyruszającej w podróż po fantastycznych meandrach akustycznych nieprawdopodobieństw, rêverie i „snu z otwartymi oczami”. Wolfgang Amadeus Mozart (1756 – 1791)
W katalogu swoich dzieł Mozart podał datę 2 marca 1786 jako dzień ukończenia Koncertu A-dur. Czas ten zbiegł się z premierą Wesela Figara. Kompozycja powstała na okoliczność wykonania podczas koncertów abonamentowych z kompozytorem w roli solisty. Część pierwsza Allegro posiada budowę formy sonatowej i utrzymana jest w pogodnym charakterze. Ekspozycja tematu, najpierw prezentowanego przez orkiestrę, z akompaniującym fortepianem, następnie przez solistę który szybko przedstawia go w wersji z ozdobnikami. Przetworzenie koncentruje się nie na wcześniej zaprezentowanych tematach, a na nowym materiale wprowadzonym pod koniec ekspozycji. W repryzie wracają obydwa tematy tej części. Druga część Adagio, w bardzo rzadko przez Mozarta stosowanej tonacji fis-moll oraz w rytmice siciliany posiada nastrojowy, melancholijny, wręcz romantyczny charakter. Temat główny wprowadzony przez fortepian solo podejmuje następnie orkiestra. Środkowy fragment tej części, o nieco pogodniejszym nastroju, wprowadzony przez flet i klarnet (koncert ten, jest drugim, obok koncertu Es-dur KV 482, gdzie kompozytor wprowadził do orkiestry klarnety zamiast obojów) zostanie później wykorzystany przez Mozarta w „Ah! taci ingiusto core!” z Don Giovanniego. Finałowe Allegro, utrzymane w formie ronda wraca z powrotem do pogodnego nastroju części pierwszej. Żywe, wirtuozowskie motywy obecne są zarówno w partii solowej, jak i w orkiestrze.
Joseph Haydn (1732 – 1809)
Po roku 1770 w twórczości symfonicznej Haydna pojawiły się duże zmiany stylistyczne, kompozytor zrezygnował z elementów barokowych – przede wszystkim z obecności basso continuo, czy techniki koncertującej, koncentrując się na większej roli harmoniki, dynamiki i rytmiki. Czas ten (trwający do 1774), ze względu na dużą emocjonalność tworzonych wówczas symfonii nazywany jest okresem „burzy i naporu”. Symfonia „Pożegnalna”, napisana dla patrona Haydna, księcia Esterházy’ego, powstała w czasie kiedy dwór książęcy przebywał w letniej posiadłości w Eszterhazie. Był to wspaniały pałac, wzorowany na Wersalu, wyposażony w duży teatr operowy, teatr marionetek i dwie sale koncertowe. Haydn jako dworski kapelmistrz musiał dbać zarówno o stronę muzyczną, jak i administracyjną wszystkich artystycznych przedsięwzięć. Ponieważ pobyt się przedłużał bardziej niż to było przewidziane, a muzycy tęsknili za rodzinami, które musiały pozostać w Eisenstadt, o pomoc zwrócili się do dworskiego kapelmistrza – Haydna. Kompozytor zasugerował księciu ten problem w Symfonii Pożegnalnej – w finale muzycy kolejno przestawali grać, gasili świecę przy pulpicie i wychodzili, kompozycję zakończyli tylko dwaj skrzypkowie – Haydn i koncertmistrz Luigi Tomasini. Książę zrozumiał sugestię i już następnego dnia dwór powrócił do Eisenstadt. Część pierwszą Allegro Assai zaczyna typowy dla haydnowskiego okresu “burzy i naporu” opadający motyw molowych arpeggiów w pierwszych skrzypcach przeciwstawiony rytmom synkopowanym w drugich skrzypcach, na tle długich akordów w instrumentach dętych. Część posiada budowę formy sonatowej, z nowym materiałem muzycznym w repryzie. Druga część Adagio również posiada formę sonatową. Nastrojowy, medytacyjny charakter, podkreślony dodatkowo delikatnością brzmienia osiągniętą przez zastosowanie tłumików w smyczkach osiągnięty jest przez zmienność rytmiczną oraz oscylowanie między trybem molowym i durowym. Menuet, znajdujący się na trzecim miejscu cyklu opiera się na silnych kontrastach dynamicznych i rytmicznych. Kończy się słabą kadencją, powodującą u słuchacza wrażenie zawieszenia i niekompletności zakończenia. Ostatnia część Presto-Adagio zaczyna się typowym szybkim finałem w formie sonatowej, jednak repryza zamiast zmierzać do końca przez dominantową kadencję prowadzi do długiej kody – utrzymanej w powolnym tempie oraz w dynamice pianissimo. Wyjście kolejnych muzyków poprzedzane jest zwykle patią solo i odbywa się w następującym porządku pierwszy obój i drugi róg, fagot (bez solo), drugi obój i pierwszy róg, kontrabas, wiolonczele (bez solo), skrzypce, altówki (bez solo). Do końca utworu zostaje jedynie pierwszy pulpit skrzypiec. Sylwia Heinrich
Wykorzystanie zamieszczonych na stronie materiałów jest możliwe z zachowaniem praw autorskich.
|